|
Strona 1 z 8
Zarówno wiele wyników badań naukowych, jak i obiegowe opinie społeczne, problematykę starości łączą ściśle z cierpieniem psychofizycznym i duchowym, uwstecznieniem rozwoju, alienacją, trudnym położeniem życiowym oraz subiektywnym i dojmującym poczuciem straty. Znamienne są słowa Janusza Tomczaka, który analizując ten schyłkowy okres życia człowieka, akcentuje takie jego ujemne strony, jak utrata wartości i znaczenia, prowadzące w rezultacie do pustki egzystencjalnej.1 „ Dlatego okres starości może stać się przeraźliwym krzykiem gniewu wypływającym z poczucia zranienia, skrzywdzenia, odsunięcia na bok, uznania bezwartościowości, pozbawienia należnego szacunku”.2 Współczesne normy kulturowe i model życia naszej cywilizacji, nie sprzyjają ludziom starszym. Do osiowych problemów starości, takich jak samotność, wiek, bilans życiowy, ciało, śmierć, zaliczyć można także, zdaniem A. Kępińskiego, brak wydajności, postrzeganej ogólnie w naszej kulturze jako najwyższa miara wartości człowieka.3 Poważne trudności materialne powodują dodatkowe znaczne ograniczenia w realizacji indywidualnych potrzeb życiowych i nasilają dolor existentiae, czyniąc życie osób starszych jeszcze bardziej problematycznym „czasem żałoby”.4 To określenie Jeana Vaniera obrazuje w pełni dramat osobisty człowieka starego, którego defetystyczne przekonania implikują często bierną i zrezygnowaną postawę wobec własnego losu. Jednak, jak podkreśla autor, starość to nie tylko wiek wyrzeczeń, ale także okres radości, który można przeżyć z godnością.5 Pogląd ten koreluje z przedstawionymi w literaturze naukowej typologiami postaw osób starszych wobec życia, które mogą czerpać radość i satysfakcję, realizując się poprzez różne formy aktywności indywidualnej i społecznej. Na uwagę zasługuje tu typologia B. Neugarten, która wyróżniając osiem charakterystycznych postaw ludzi starszych, wiąże poziom i rodzaj ich aktywności z możliwą do osiągnięcia satysfakcją osobistą w kontekście indywidualnych preferencji, upodobań i pełnionych ról życiowych.6
Jak wiadomo, potrzeba aktywności jest przynależna człowiekowi w sposób naturalny, a jej zaspokojenie przynosi wiele gratyfikacji psychologicznych, co warunkuje m.in. prawidłowy rozwój psychospołeczny jednostki. Inspirując do podejmowania działań oraz indywidualnych inicjatyw w wielu strefach życia, jednocześnie stanowi ważny czynnik autokreacji i stanowić może bodziec do permanentnej pracy nad własnym rozwojem osobowym. Podtrzymywana i rozbudzana aktywność, rozumiana jako czynnik motywacyjno-wolicjonalny, może stać się przejawem aktywnej postawy, determinującej ludzkie działanie w kierunku osiągania celów, pokonywania trudności oraz twórczego przystosowania się do zmiennych sytuacji i etapów życia.
|